真菌学报8(1): 1-8, 1989
Acta Mycologica Sinica
广东小煤炱亚目的初步研究 *
杨家诚
(广东省微生物研究所,广州)
摘要 本文报道了广东3属14种和变种的小煤炱菌,其中含笑生附丝壳(Appendiculella
michelicola Yang)、马比花生小煤炱(Meliola mappianthicola Yang)是新种,其余为国内新
记录。文中有种和变种检索表。
关键词 小煤炱亚目;含笑生附丝壳;马比花生小煤炱
小煤炱菌是一类寄生在维管植物上的子囊菌,主要分布在热带、亚热带地区。其菌落呈黑色,俗称黑霉(Black
mildews),但与同样寄生在植物上的、俗称烟霉(Sooty
mold)的真菌在本质上完全不同。小煤炱菌的菌丝体呈暗褐色,菌丝细胞的两侧着生有由顶细胞、柄细胞组成的头状附着枝和单细胞的瓶状附着枝;子囊壳有固定的包被,黑色、球状。完全封闭型;子囊孢子褐色,表面光滑,有3-4个横隔膜,为具纵切面的圆柱形。菌丝体是否具菌丝刚毛以及子囊壳的外部形态一直都是该类群分属的主要依据。
在真菌分类系统中,小煤员菌常与白粉菌放在相近的位置。Alexopoulos & Mins(1979)把小煤良菌归入核菌类 Hawksworth et
al.(1983)则把它作为一个科放在座囊菌目(Dothideales),从子囊与子囊壳的结构来看,小煤炱菌放在核菌中会更妥些。在小煤炱菌的分类研究中,Stevens(1927,1928)和Hansford(1961)都曾做过大量工作,各自观点有所不同,目前常用的是Hansford分类方法。Hansford认为,小煤炱亚目(Meliolineae)包合双孢炱属(Amazonia
Theiss.)、附丝壳属(Appendiculella von Hoehnel)、小光壳炱属(Asteridiella McAlpine)、针壳炱属(Irenopsis
Stev.)和小煤炱属(Meliola
Fr.);他认为该菌是以寄主科为专性寄生范围的,并以此作为其分类方法的基础——寄主科的分类先于小煤炱菌属的分类。虽然这个方法使用方便,但因在寄主植物分类中仍沿用1926、1934年的哈软松有花植物系统,所以在实际工作中常会遇到问题。作者认为,小煤炱菌的寄生专一性是很值得进一步研究的。
本文的材料是从广东省大埔、阳山、封开、龙门、惠东等县所采到的标本中整理出来的,这里仅报道其中的2个新种和12个国内新记录。工作中参考使用了Hansford分类方法。
广东小煤炱菌分种检索表
1. 子囊壳具蠕虫状附属物………………………………………………App. michelicola Yang sp. nov.
1.子囊壳缺蠕虫状附属物………………………………………………………2
2. 具菌的刚毛……………………………………………………………5
2. 缺菌丝刚毛………………………………………………………3
3. 子囊孢子具3个隔膜………………………………………………Ast. myricicola Hansf.
3. 子囊孢子具4个隔膜………………………………………………………………………………4.
4.顶细胞全缘,卵形或球形……………Ast. glabra(B. & C.) Hansf. var. isertiae(Stev.) Hansf.
4. 顶细胞非全缘,近球形至圆角状……………………………………Ast. cecropiicola Hansf.
5. 瓶状附着枝与头状附着枝混生……………………………………………………………………7
5 瓶状附着枝不与头状附着枝混生…………………………………………………………………6
6. 菌丝刚毛端尖…………………………………………………M. warneckei Hansf.
6. 菌丝刚毛端钝…………………………………M. dissotidis Hansf. & Deight. var. minor Hansf.
7. 菌丝刚毛端部具齿……………………………………………………………………………………8
7. 菌丝刚毛端尖、亚尖或钝………………………………………………………………………9
8. 头状附着枝互生…………………………………………………………M. artabotrydis Hansf.
8. 头状附着枝50%对生………………………………………M. bophiae-nitidae Hansf.& Deight.
9. 菌丝刚毛端尖或亚尖,非钝…………………………………………………………………11
9. 菌丝刚毛端钝或既有尖也有钝………………………………………………………………10
10. 菌丝刚毛全部端钝…………………………………………………M. cleistopholidis Hansf.
10. 菌丝刚毛既有端尖也有端钝……………………………………………M. notelaeae Hansf.
11. 头状附着枝生或对生的不超过10%…………………………………………………………12
11. 头状附着枝对生,直生的不超过1%………………………M. mappianthicola Yang sp. nov.
12. 头状附着枝全部互生………………………………………………………………………13
12. 头状附着枝互生,对生的不超过 10%……………………………………M. edanoana Hansf.
13. 顶细胞卵形……………………………………………M. osyridis Doidge var. karamojensis Hansf.
13. 顶细胞棍棒形,顶端宽圆…………………………………M. borneensis Syd. var. ugandae Hansf.
所发现的两个新种是:
1. 含笑生附丝壳 新种 图1
Appendiculella michelicola Yang sp. nov. Fig. 1
Species similis Appendiculella sinsuiensis a qua differt sporis magnibus et
cellulis hypharum brevibus.
Plagulae hypophyllae, fare dlspersae, ambltu orhcularl, suMensae vel laxae,
nlyrescentes,5—10mm dlam..Hyphae brunneae, tortuosae vel genlculatae,
irregularlter ramosae, cellullsplerumque 25一52X 6.4一9.6um.Hyphopodia
capitata alternativa vel dispersa,patentia,20—55um longa; cellula basali cuneara
basili cuneata vel cylindracea, saepe curvula,9-28um longa; cellula apicali
piriformi ovoidea vel clavata,subintegra vel rotundato-angulosa,16-26×9-16um。
Hyphopodia mncronata illis capitatis immixta, alternativa vel
opposita,ampullacea, 19-29×6.4-9.6um. Setae nullae. Perithecia laxe dispersa,
atra, globosa, verrucosa,130-200um diam.,processibus larviformibus,
numerosis,brunneolis,rectae raro leniter curvulae,4-septatae, constrictae41-48×16-19.2μm.
Habitat in folii vivis Micheliae maudiae Dunn(Magnoliaceae). Legit Yang
86054(Typus).III 1986. Guangdong: Nan Kun Shan, Long Men comitatus. Specimen
typicum in Inst.Microb. Gungdong conservatum est.

图1 含笑生附兰壳
A.子囊壳形态 B.蠕虫状附属物 C.子囊孢子 D.头状附着枝 E.瓶状附着枝 F.菌丝
Fig.1 Appendiculella michelicola Yang sp. nov.
A. outline of the PerltLeclum B. Larviform appendages C. Ascospores
D. Capitate haphopodia E.Mucronate hypbopodia F. Hypha
菌落叶背生,散生,圆形,略密集或疏松,黑色,直径 5-10 mm。菌丝体褐色,膝曲状弯曲或扭曲,不规则分枝,通常由
25-52×6.4-9.6微米的菌丝细胞组成;头状附着技互生或散生,展伸,长 20-55μm;柄细胞圆柱状或楔状,常弯曲,长
9-28μm;顶细胞梨形、卵形或棍棒状,近全缘或具圆裂,16-26×9-16μm。瓶状附着枝与头状附色,球形,直径
130-200μm,有多条蠕虫状附属物,淡褐色,直,有横纹,向上部渐细,钝圆,长约 22-32μm,宽约
9-16μm。孢子褐色,纺锤形,两端钝回或向两端渐细,直,很少略弯,有 4个隔膜,在隔膜处缢缩, 41-48×16-19.2μm。
本菌寄生在木兰科(Maznoliaceae)植物深山含笑(Michelia maudiae
Dunn)的叶片上。1986年3月采自广东省龙门县南昆山,杨家诚86054号(模式)。
本菌以子囊壳外具多条蠕虫状附属物为显著特征。在木兰科(Magnoliaceae)植物上还没有报道过有附丝壳属(Appendiculella Hoehnel)寄生,此为首例。
2. 马比花生小煤炱 新种 图2
Meliola mappianthicola Ying sp. nov. Fig. 2
Species simillis Meliola villavesiicola a qua differt hyphopodiis capitatis
alternis et setis obtusis.
Plagulae amphigenae, irregulariter dispersae, nigrescentes, densae, ambitu
irregulari vel orbiculari, sat distincte limitatae, 1-3 mm diam., interdum
aggregatae, plus minusve confluentes. Hyphae atrobrunneae, rectae, opposite et
acute ramosae, dense reticulatae, cellulis plerumque 16-25.5×6.4-9μm. Hyphopodia
capitata numerosa, opposita, raro alternativa, congenesta, antrorsa, 11-15μm
longa; cellula basali breviter cylindracea, 3-4μm longa; celllula apicali
globosa vel subglobosa, integra 8-13×6.4-9.5μm longa. Hyphopodia mucronata Pauca,
illis capitatis immixta, irregulariter distributa, alternativa velopposita,
ampullacea, recta vel plus minusve recurvata, 16-25×7-9μm. Setae myceliales
numerosae, atro-brunneae, simplices, Basi geniculatae et superne rectae vel
irregulariter leniter curvulae, paulatim attenu-
atae, apice acutae, sepatae, 250-300×9-10μm, etiam e peritheciorum basi oriundae.
Perithecia subaggregata, atra, globosa, 120-188μm diam., pariete
membranaceo,cellulae irregu-lariter angulsae, 10-13μm. Sporae ellipsoidae,
utrinque late rotuatae, atro-brunneae, 4-septatae, plus minusve constrictae
38-45×16-19μm.
Habitat in foliis vivis Mappianthi iodoidis Hand.-Mazz. (Icacinaceae). Legit
Yang 86021 (Typus). III 1986. Guangdong: Nan Kun Shan, Long Men comitatus.
Specimen typicum in Inst. Microb. Guangdong conservatum est.
菌落在叶的两面生,不规则散生,黑色,密,不规则形状或圆形,边缘界线明显,直径1-3mm,菌落有时愈合,多少连成一片。菌丝体暗褐色,直,对生锐角分枝,密网状,菌丝细胞约为
16-25.5×6.4-9μm。头状附着枝数量很多,密,对生,很少互生,向前伸展,11-15μm;柄细胞短柱状,长3-4μm;顶细胞球形或近球形,全缘,8-13×6.4-9.5μm。瓶状附着枝数量较少,与头状附着枝混生,不规则分布,互生或对生,瓶状,直或稍向下弯,
16-25×7-10μm。菌丝刚毛数量很多,暗褐色,基部弯曲向上直伸或不规则地略弯曲,向上渐细,端尖,有隔,250-300×9-10μm。菌丝刚毛也围绕着子囊壳聚生。子囊壳多少聚生,黑色,球状,直径
120-180μm,表面粗糙,向外突出约 10-13μm。
孢子纺锤形,两端钝圆,暗褐色,有4个横隔膜,在隔膜处稍缢缩,38-45×16-19μm。
本菌寄生在茶株萸科(Icacinaceae)植物科果藤(Mappianthus iodoides Hand.-Mazz.)的叶片上。1986年3月采于广东省龙门县南昆山,杨家诚86021号(模式)。
本菌以其头状附着枝大部分对生,瓶状附着校与头状附着枝混生,菌丝刚毛有分隔及着枝混生,互生或对生,瓶状,19-29×6.4-9.6μm。菌丝刚毛缺。子囊壳散生,黑端尖,孢子较小而区别于其他寄生在茶茱萸科(Icacinaceae)植物上的小煤炱属(Meliola Fr.)真菌。

图2马比花生小煤炱
A. 菌丝 B. 菌丝刚毛 C. 头状附着枝 D. 子囊孢子 E. 瓶状附着枝
Fig. 2 Meliola mappianthicola Yang sp. nov.
A. Hypha B.Mycellal setae C.Capitate hyphopodia D. Ascospores
E. Muceonate hyphopodia
所发现的12个国内新记录是:
1.惜古比生小光壳炱
Asteridiella cecropiicola Hansf Sydowia 10:47,1957.
寄生在桑科(Moraceae)植物葨芝(Maclura cochinchinensis(Lour.) Coner.)的叶片上。广东、龙门、南昆山。杨家诚86049。
2.光秃小光壳炱依沙提变种
Asteridiella glabra(B. & C.) Hansf. var. isertiae(Stev.)Hansf.,
Sydowia Beih 2:579,1961.
寄生在茜草科(Rubiaceae)植物水团花(Adina pilulifera(Lam.)Franch.ex Drake.)的叶片上。广东、封开、黑石顶。杨家诚FE033。
3.杨梅生小光壳炱
Asteridiella myricicola Hansf., Sydowia 10: 49, 1957.
寄生在杨梅科(Myricaceae)植物的叶片上。青杨梅(Myrica adenophora Hance),广东、惠东、古田,杨家试GU 007;杨梅(Myrica rvbra(Lour.) Sieb.et Zucc.)广东、惠东、古田,杨家诚 GU 022。
4.鹰爪小煤炱
Meliola artabotrydis Hansf., Journ Linn Soc London 51: 538. 1938.
寄生在番荔枝科(Annonaceae)植物香港鹰爪(Artabotrys hongkongensis Hance)的叶片上。广东、龙门、南昆山。杨家诚86067A。
5. 光亮非洲紫檀小煤炱
Meliolola baphiae-nitidae Hansf. & Deight. Mycol Paper IMI 23:33,1948.
寄生在蝶形花科(PaPilionaceae)植物异果鸡血藤(Millettia heterocarpa Chun ex Chen)的叶片上。广东、阳山、江英。杨家诚 YAN 006。
6.婆罗洲小煤炱乌干达变种
Meliola borneensis Syd. var. ugandae Hansf., Sydowia 10: 64, 1957.
7. 闭囊盖小煤炱
Meliola cleiatopholidis Hansf., Recueil I. N. E. A. C., 2: 38, 1945.
No:6、No:7两种菌同时寄生在番荔枝科(Annonaceae)植物瓜馥木(Fissistigma oldhami(Hemsl.)Merr.)的叶片上。前者全部叶面生,后者全部叶背生。广东、龙门、南昆山。杨家诚86065。
8. 双毛小煤炱细小变种
Meliola dissotidis Hansf. & Deight. var. minor Hansf., Sydowia 10: 70, 1957.
寄生在野牡丹科(Melastomataceae)植物金花树(Blastus dunnianus H. Lev.)的叶片上。广东、阳山、大轧杨家诚HU 003。
9. 依塔小煤炱
Meliola edanoana Hansf Sydowia Beih 1: 107, 1957.
寄生在芸香科(Rutaceae)植物花椒籁(Zanthoxylum scandens Bl.)的叶片上。
广东、惠东、古田。杨家诚 GU 051。
10.洛提拉小煤炱
Meliola notelaeae Hansf., Proc Linn Soc NSM 68: 70 1953.
寄生在木犀科(Oleaceae)植物山指甲(Ligustrum Sinense Lour.)的叶片上。广东、龙门、南昆山。杨家诚 86062。
11. 奥莉小煤发卡拉姆变种
Meliola osyridis Doidge var. karamojensis Hansf., Sydowia Beih 2: 361, 1961.
寄生在檀香科(Santalaceae)植物寄生藤(Dendrotrophe frutescens(Benth.)Danser.)的叶片上。广东、大埔、丰溪;杨家诚 DABU 012。广东、惠东、古田;杨家诚GU 011。
12.华列小煤炱
Meliola warneckei Hansf., Sydowia 9: 78, 1955.
寄生在马钱科(Lopaniaceae)植物胡蔓藤(Gelsemium elegans(Gardner & Champ)Benth.)的叶片上。广东,封开、黑石顶。杨家诚 FE 070。
参考文献
[1] Alexopoulos CJ, Mims CW(1979)Introductory Mycology(3rd
Edition). John Wiley & Sons New York Chi-chester Brisbane Toronto. 316-319.
[2] Hansford CG(1961)The Mdiolineae.A Monograph. Sydowia Beih 2: 1-806/
[3] ——(1963)Inconograpbia Meliolinearum. Sydowia Beih 5: 1-284.
[4] Hawksworth DL, Sutton BC, Ainsworth GC(1983) Ainswort & Bisby's Dictionary
of the Fungi (7th Edition). Commonwealth Mycol. Inst. Kew, Surrey, England.
I-445.
[5] Stevens FL(1927, 1928)The Meliolineae I.II. AnnMykol 25: 27-469; 26:
165-383.
PRELIMINARY STUDIES ON MELIOLINEAE FROM
GUANGDONG PROVINCE OF CHINA*
Yang jia-cheng
(Institute of Microbiology of Guangdong Province, Guangzhou)
ABSTRACT Fourteen species and varieties of the genera
Appendiculella von Hoehnel, steridiella McAlpine and Meliola Fr. collected from
Guangdong Province are reported. Two of them are new species and the others are
newly reported from China. The new species are Appendiculella michelicola Yang
sp. nov., which is parasitic on leaves of Michelia maudiae Dunn (Magnoliaceae),
and Meliolca mappianthicola Yang sp. nov., which is parasitic on leaves of
Mappianthus iodoides Hand.-Mazz. (Icacinaceae). A Key to the species and
varieties is given in this paper.
KEY WORDS Meliolineae; Appendiculella michelicola Yang sp. nov.; Meliola
mappianthicola Yang sp. nov.